Netanyahu için kritik seçim: Sandıktan hangi hükümet çıkacak?
İsrail, 27 Ekim Salı günü son yılların en kritik genel seçimlerinden birini gerçekleştirecek. Başbakan Binyamin Netanyahu'nun iktidarını sürdürüp sürdüremeyeceğinin belirleneceği seçimler, yalnızca İsrail'in iç siyasetini değil, Orta Doğu'nun geleceğini de yakından ilgilendiriyor.
Orta Doğu'yu kan gölüne çeviren İsrail, ABD'yi yanına çekerek İran'a yönelik yaptığı saldırılarla da dünyayı bir enerji krizine soktu. İran'daki protestolar bahane edilerek başlayan saldırılar, İran'ın nükleer silah geliştirmesi bahane edilerek şiddetlendi. İran ise Hürmüz Boğazı'nı gemi trafiğine kapatarak saldırılara ekonomik karşılık verdi. Brent petrol 110 doların üzerine çıktı. Dünya ekonomisi büyük bir krizin eşiğinde. Dünyanın gözü İsrail ve ABD'de yapılacak seçimlerde.
Gazze'de yaşanan savaşın gölgesinde yapılacak İsrail seçimlerinde, Netanyahu'nun liderliğindeki Likud ile eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un Yashar partisi arasındaki rekabet öne çıkıyor.
Ancak anketlerin ortaya koyduğu tablo, seçimin ardından hiçbir siyasi blokun tek başına hükümet kurabilecek çoğunluğa ulaşamayabileceğini gösteriyor.
Bu nedenle İsrail'de asıl mücadelenin sandıklar kapandıktan sonra başlayabileceği değerlendiriliyor.
İsrail'de seçim sistemi nasıl işliyor?
İsrail, parlamenter sistemle yönetiliyor. Ülkenin yasama organı Knesset, 120 milletvekilinden oluşuyor.
Seçmenler doğrudan başbakanı değil, siyasi partilerin hazırladığı milletvekili listelerini oyluyor.
Ülke genelinde tek seçim çevresi uygulanıyor ve partilerin parlamentoya girebilmesi için oyların en az yüzde 3,25'ini alması gerekiyor.
Hükümetin kurulabilmesi için parlamentonun güvenoyunu almak gerekiyor. Koalisyon hesaplarında ise 120 sandalyeli parlamentonun salt çoğunluğu olan 61 milletvekili kritik eşik kabul ediliyor.
Seçimlerin ardından Cumhurbaşkanı, siyasi partilerle görüşerek hükümeti kurma görevini bunu başarma ihtimali en yüksek milletvekiline veriyor.
Dolayısıyla seçimden birinci çıkan partinin lideri otomatik olarak başbakan olmuyor.
Bu sistem, küçük partilere hükümet kurma görüşmelerinde önemli pazarlık gücü sağlıyor.
Son anketlerde Netanyahu geride
23 Ekim'de yayımlanan ve seçim öncesindeki son araştırmalar arasında yer alan KAN ile Channel 12 anketleri, Netanyahu'nun mevcut siyasi ortaklarıyla çoğunluğu sağlayamadığını gösterdi.
İki araştırmada da Netanyahu bloku 50, muhalefet bloku ise 52 milletvekili seviyesinde kaldı. Geriye kalan sandalyelerin önemli bölümünün Arap partilerine gitmesi bekleniyor.
Channel 12 araştırmasında Eisenkot'un Yashar partisi 22, Netanyahu'nun Likud partisi ise 20 milletvekiliyle temsil ediliyor.
Bu sonuçlar, Eisenkot'un birinci parti olabileceğini ancak bunun tek başına başbakanlık için yeterli olmayacağını ortaya koyuyor.
24 Ekim tarihli Israel Votes seçim modelinde de Netanyahu blokunun 61 milletvekiline ulaşma ihtimali oldukça düşük hesaplanıyor.
Anketler, Netanyahu'nun iktidarı kaybetme ihtimaliyle karşı karşıya olduğunu gösterirken muhalefetin de kolaylıkla hükümet kuramayacağına işaret ediyor.
Seçim sonrası dört farklı senaryo
1. Netanyahu yeniden başbakan olabilir
Netanyahu'nun Likud partisi, aşırı sağ ve ultra-Ortodoks Yahudi partileriyle oluşturduğu ittifaka güveniyor.
Itamar Ben-Gvir'in Otzma Yehudit partisi, Bezalel Smotrich'in Dini Siyonizm hareketi, Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği bu blokun temel unsurları arasında bulunuyor.
Netanyahu'nun yeniden başbakan olabilmesi için bu partilerin toplamda 61 milletvekiline ulaşması veya başka partilerden destek bulması gerekiyor.
Bu senaryonun gerçekleşmesi halinde İsrail'in mevcut güvenlik politikalarının büyük ölçüde devam etmesi bekleniyor.
Özellikle Gazze, Batı Şeria ve İran konusunda sert politikaların sürdürülmesi olasılığı güçlenebilir.
2. Eisenkot liderliğinde yeni hükümet kurulabilir
Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, Netanyahu'nun en önemli rakibi olarak öne çıkıyor.
Eisenkot'un hükümet kurabilmesi için Naftali Bennett-Yair Lapid ittifakı, Demokratlar ve diğer Netanyahu karşıtı partilerle uzlaşması gerekiyor.
Ancak bu partilerin Filistin meselesi, ekonomi ve din-devlet ilişkileri konusundaki görüşleri birbirinden farklı.
Özellikle Arap partilerinin desteğine ihtiyaç duyulması, koalisyon görüşmelerini zorlaştırabilir.
Eisenkot liderliğindeki bir hükümet, İsrail'in güvenlik önceliklerini korurken dış politikada daha kurumsal ve diplomatik bir yaklaşım benimseyebilir.
3. Geniş tabanlı birlik hükümeti kurulabilir
Seçimlerin ardından hiçbir blokun çoğunluğa ulaşamaması durumunda Likud ile merkez partiler arasında geniş koalisyon arayışları gündeme gelebilir.
Ancak Netanyahu'nun başbakan olarak kalmak istemesi, bu seçeneğin önündeki en önemli engellerden biri.
Netanyahu olmadan kurulacak bir birlik hükümeti ise Likud içerisinde liderlik değişimini gerektirebilir.
Böyle bir hükümetin önceliği, siyasi istikrarın sağlanması ve iç politikadaki kutuplaşmanın azaltılması olabilir.
4. İsrail yeniden seçime gidebilir
Koalisyon görüşmelerinin sonuçsuz kalması da ihtimaller arasında.
İsrail, son yıllarda sık sık hükümet krizleri ve erken seçimlerle karşı karşıya kaldı.
Hiçbir liderin hükümet kuramaması halinde yeniden seçim süreci başlayabilir.
Bu durumda mevcut hükümet, yeni bir hükümet kuruluncaya kadar görevini sürdürür.
Filistin ve Gazze: Netanyahu giderse politika değişir mi?
Seçimlerin bölgesel açıdan en önemli sonuçlarından biri Filistin meselesinde ortaya çıkacak.
Netanyahu hükümeti, Gazze'deki savaş boyunca askeri güvenliği önceleyen politikalar izledi. Hükümetin aşırı sağ ortakları ise Batı Şeria'daki İsrail yerleşimlerinin genişletilmesini ve Filistinlilere yönelik daha sert uygulamaları savundu.
Netanyahu'nun yeniden başbakan olması halinde bu politikaların büyük ölçüde devam etmesi bekleniyor.
Özellikle Ben-Gvir ve Smotrich'in hükümette güçlü biçimde temsil edilmesi, Filistinlilerin siyasi geleceğine ilişkin müzakereleri daha da zorlaştırabilir.
Ancak Netanyahu'nun kaybetmesi, Filistin açısından otomatik olarak olumlu bir gelişme anlamına gelmiyor.
Çünkü Eisenkot ve Bennett gibi muhalefet liderleri de İsrail'in güvenliğini önceleyen sert politikaları savunuyor.
İsrail'deki Yahudi çoğunluklu büyük partilerin önemli bölümü, mevcut koşullarda bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasına karşı çıkıyor.
Bu nedenle seçim sonucundan bağımsız olarak iki devletli çözümün önünde ciddi siyasi engeller bulunuyor.
Asıl değişiklik, Gazze'nin geleceğinin nasıl yönetileceği, askeri operasyonların kapsamı ve uluslararası diplomatik girişimlere verilecek destek konusunda yaşanabilir.
Netanyahu'nun aşırı sağ ortaklarının hükümet dışında kaldığı bir koalisyon, insani yardımların ulaştırılması, Gazze'nin yeniden inşası ve uluslararası kuruluşlarla iş birliği konusunda daha esnek davranabilir.
Bununla birlikte böyle bir değişimin gerçekleşmesi, kurulacak hükümetin siyasi bileşimine bağlı olacak.
İran ile yeni bir savaş ihtimali azalır mı?
İsrail seçimlerinin en kritik dış politika başlıklarından biri İran.
Netanyahu, uzun yıllardır İran'ın nükleer programını ve bölgedeki askeri faaliyetlerini İsrail'in başlıca güvenlik tehditleri arasında gösteriyor.
İran'a yönelik askeri baskı ve gerektiğinde doğrudan müdahale seçeneği, Netanyahu'nun güvenlik politikasında önemli yer tutuyor.
Netanyahu'nun yeniden seçilmesi halinde İran'a karşı sert yaklaşımın devam etmesi bekleniyor.
Ancak Eisenkot veya Bennett'in iktidara gelmesi de İsrail'in İran politikasında köklü bir değişiklik yaşanacağı anlamına gelmiyor.
Her iki isim de İran'ı ciddi tehdit olarak değerlendiriyor.
Bu nedenle İsrail'in İran'a karşı caydırıcılık politikası, hükümet değişse bile devam edebilir.
Farklılık daha çok askeri müdahalelerin zamanlamasında, ABD ile koordinasyon düzeyinde ve diplomatik seçeneklere verilecek önemde ortaya çıkabilir.
Eisenkot liderliğinde kurulacak bir hükümetin, İran konusunda Washington ile daha kapsamlı istişare mekanizmaları geliştirmesi mümkün.
Bennett liderliğindeki bir hükümetin ise İran'a karşı oldukça sert bir güvenlik yaklaşımı izlemesi beklenebilir.
Sonuç olarak Netanyahu'nun seçimleri kaybetmesi, İsrail ile İran arasındaki çatışma riskini ortadan kaldırmayacak.
Ancak yeni hükümetin yapısı, askeri gerilimin nasıl yönetileceği üzerinde etkili olabilir.
Trump'ın desteği Netanyahu'yu kurtarabilir mi?
ABD Başkanı Donald Trump'ın seçim sürecindeki tutumu da dikkat çekiyor.
Trump, 18 Ekim'de Netanyahu'ya açık destek vererek İsrailli seçmenlere mevcut başbakanı yeniden seçmeleri çağrısında bulundu.
Netanyahu, Trump'la kurduğu yakın ilişkiyi seçim kampanyasında önemli bir siyasi avantaj olarak kullanıyor.
Ancak son kamuoyu araştırmaları, Trump'ın desteğinin Netanyahu'ya belirgin bir oy artışı sağlamadığını gösteriyor.
İsrail'de seçmenlerin önemli bir bölümü, ABD Başkanı'nın açıklamalarından bağımsız olarak oy kullanacağını belirtiyor.
Trump'ın Netanyahu'ya desteği, özellikle sağ seçmenlerin sandığa gitme motivasyonunu artırabilir.
Bununla birlikte bu desteğin Netanyahu karşıtı seçmenleri de harekete geçirmesi mümkün.
Seçim sonuçları, Washington ile Tel Aviv arasındaki ilişkilerin geleceğini de etkileyecek.
ABD-İsrail ilişkilerinde üç ihtimal
Netanyahu'nun iktidarda kalması halinde Trump yönetimiyle mevcut yakın siyasi ilişkilerin sürmesi bekleniyor.
Ancak iki liderin İran, Gazze ve bölgesel diplomasi konusundaki öncelikleri her zaman örtüşmeyebilir.
Trump'ın bölgesel anlaşmalara ve diplomatik başarıya öncelik vermesi, Netanyahu'nun güvenlik politikalarıyla zaman zaman çatışabilir.
Eisenkot'un başbakan olması halinde ise ABD ile ilişkilerin daha kurumsal bir zeminde yürütülmesi mümkün.
Yeni hükümet, Trump yönetimiyle güvenlik iş birliğini sürdürürken diplomatik konularda farklı yöntemler benimseyebilir.
Bennett'in başbakan olması durumunda da ABD ile yakın güvenlik ilişkilerinin devam etmesi bekleniyor.
Burada dikkat edilmesi gereken temel nokta, ABD'nin İsrail'e yönelik askeri ve stratejik desteğinin yalnızca Netanyahu ile Trump arasındaki kişisel ilişkiye dayanmaması.
İki ülke arasındaki savunma, istihbarat ve teknoloji iş birliği uzun yıllara dayanan kurumsal ilişkilerden oluşuyor.
Bu nedenle İsrail'de iktidar değişse bile ABD ile stratejik ortaklığın sürmesi bekleniyor.
Buna karşılık Gazze'nin geleceği, İran'ın nükleer programı ve Suudi Arabistan'la normalleşme girişimleri konusunda yeni pazarlıklar gündeme gelebilir.
Seçim sonuçları Orta Doğu'yu nasıl etkiler?
İsrail seçimleri yalnızca Filistin ve İran açısından değil, Lübnan, Suriye ve Körfez ülkeleri bakımından da önem taşıyor.
Lübnan'da Hizbullah ile yaşanan gerilim, İsrail'in kuzey sınırındaki güvenlik politikalarını belirlemeye devam ediyor.
Suriye'de ise İsrail'in askeri faaliyetleri ve güvenlik talepleri, bölgesel istikrar açısından önemli bir sorun oluşturuyor.
Netanyahu'nun yeniden seçilmesi halinde mevcut askeri ve güvenlik yaklaşımının devam etmesi olasılığı yüksek.
Merkez ağırlıklı bir koalisyonun kurulması durumunda ise askeri caydırıcılık korunurken diplomatik girişimlere daha fazla alan açılabilir.
Körfez ülkeleri açısından en önemli başlıklardan biri Suudi Arabistan ile İsrail arasındaki normalleşme süreci.
Ancak Gazze'deki durum ve Filistin devletine ilişkin anlaşmazlıklar, normalleşmenin önünde önemli engeller oluşturuyor.
Bu nedenle İsrail'deki hükümet değişikliği tek başına bölgesel normalleşmeyi garanti etmiyor.
Türkiye-İsrail ilişkilerinde yeni dönem başlayabilir mi?
Seçim sonuçları Türkiye açısından da yakından takip ediliyor.
Ankara ile Tel Aviv arasındaki ilişkilerde Gazze, Filistin, Suriye ve Doğu Akdeniz temel anlaşmazlık başlıkları arasında bulunuyor.
Netanyahu'nun iktidarda kalması halinde siyasi ilişkilerde hızlı bir normalleşme beklenmiyor.
Özellikle aşırı sağ partilerin hükümetteki etkisini sürdürmesi, Türkiye ile yaşanan görüş ayrılıklarının devam etmesine neden olabilir.
Eisenkot veya Bennett liderliğinde kurulacak bir hükümet ise diplomatik temasların yeniden geliştirilmesi için farklı fırsatlar oluşturabilir.
Ancak Türkiye ile İsrail arasındaki sorunlar yalnızca Netanyahu'nun siyasi tutumundan kaynaklanmıyor.
Filistin meselesi ve bölgesel güvenlik konularındaki temel görüş ayrılıkları, hükümet değişse bile devam edebilir.
Türkiye açısından belirleyici olan, yeni İsrail hükümetinin Gazze'ye yönelik politikaları, Filistinlilerin hakları ve Suriye'deki güvenlik yaklaşımı olacak.
Seçimin kazananı hükümeti kuramayabilir
27 Ekim seçimlerinde en fazla milletvekili kazanan partinin lideri, hükümet kurmayı başaramayabilir.
Netanyahu'nun mevcut ortaklarıyla 61 sandalyeye ulaşamaması, Eisenkot'un ise farklı muhalefet partilerini bir araya getirememesi durumunda uzun bir siyasi belirsizlik dönemi başlayabilir.
Bu süreçte küçük sağ partiler, ultra-Ortodoks gruplar ve Arap partileri kritik roller üstlenebilir.
Özellikle yüzde 3,25 seçim barajına yakın partilerin performansı, parlamentodaki güç dağılımını değiştirebilir.
ANALİZ | Netanyahu sonrası dönem Orta Doğu'da barış getirir mi?
İsrail seçimlerinin bölgesel sonuçlarını değerlendirirken Netanyahu'nun siyasi geleceği ile İsrail devletinin güvenlik politikalarını birbirinden ayırmak gerekiyor.
Netanyahu, İsrail siyasetindeki sert güvenlik yaklaşımının en önemli temsilcilerinden biri olsa da bu yaklaşım yalnızca kendisiyle sınırlı değil.
Eisenkot ve Bennett gibi alternatif liderler de İran'a karşı caydırıcılığı, İsrail'in askeri üstünlüğünü ve güvenlik çıkarlarını öncelikli görüyor.
Bu nedenle Netanyahu'nun iktidardan ayrılması, İsrail'in Filistin ve İran politikalarında otomatik olarak köklü bir dönüşüm yaratmayacak.
Bununla birlikte kurulacak hükümetin aşırı sağ partilere bağımlı olmaması, diplomatik çözüm arayışları için daha geniş hareket alanı sağlayabilir.
Özellikle Gazze'deki insani durumun iyileştirilmesi, uluslararası kuruluşlarla iş birliği ve bölgesel gerilimin azaltılması konularında farklı politikalar gündeme gelebilir.
İran konusunda ise hangi hükümet kurulursa kurulsun, İsrail'in güvenlik endişelerini gerekçe göstererek İran'a saldırıların devam edeceği öngörülüyor.
ABD ile ilişkilerde de stratejik ortaklığın korunması beklenirken Trump yönetimiyle kurulacak kişisel ve diplomatik ilişkilerin niteliği değişebilir.
27 Ekim seçimlerinin Orta Doğu açısından asıl önemi, İsrail'in güvenlik önceliklerinin değişmesinden çok, bu önceliklerin askeri yöntemlerle mi yoksa diplomasiye daha fazla alan açılarak mı uygulanacağında ortaya çıkacak.
Seçim sonuçları yalnızca İsrail'de kimin başbakan olacağını değil, Gazze'nin geleceğine, İran'la gerilimin seyrine ve ABD'nin Orta Doğu politikasına ilişkin hesapları da etkileyebilir.
Ancak bölgesel istikrarın sağlanması, seçim sonuçlarının ötesinde Filistin meselesine kalıcı çözüm bulunmasına ve tarafların diplomatik uzlaşma iradesine bağlı olmaya devam edecek.
KocaeliRota41.com - Analiz Haber
